Bir sabah uyanıyorsun…
Her şey yerli yerinde görünüyor: işin, insanlar, sorumluluklar… Ama içinde bir şey eksik. Ne mutlu olabiliyorsun, ne de gerçekten üzülüyorsun. Gülüyorsun ama o gülümsemenin içinde bir anlam yok.
İşte tam o anda farkında olmadan duygusal tükenmişliğin içindesin.
Bu yazıda, bir psikolog olarak sıkça karşılaştığım duygusal tükenmişlik kavramını hem bilimsel yönüyle hem de insani deneyim boyutuyla ele almak istiyorum.
Duygusal Tükenmişlik Nedir?
Duygusal tükenmişlik, kişinin uzun süreli stres, yoğun duygusal yük ve sürekli “verme hâli” sonucunda içsel enerjisinin tükenmesidir. Genellikle “tükenmişlik sendromu”nun (burnout) en belirgin boyutudur.
Maslach ve Jackson (1981), tükenmişliği üç bileşende tanımlar:
- Duygusal tükenme: Enerjinin bitmesi, içsel boşluk hissi.
- Duyarsızlaşma: İnsanlara ve işe karşı duygusal mesafe geliştirme.
- Kişisel başarıda azalma: “Artık yeterli değilim” duygusu.
Duygusal tükenmişlik bu üçlünün başlangıç noktasıdır. Çünkü önce duygular biter, sonra ilişkiler donar, en sonunda kişi kendi varlığını sorgular.
Neden Bu Kadar Yaygınlaştı?
Çünkü modern yaşam bizi duygusal olarak performans göstermeye zorluyor.
Her şey “iyi görünmek” üzerine kurulu: sosyal medyada, işte, ilişkilerde…
Kendini kötü hissettiğinde bile, “iyiyim” demek zorunda kalıyorsun. Bu da zamanla iç dünyada bir kopukluk yaratıyor. Özellikle insanla çalışan mesleklerde (psikolog, öğretmen, hemşire, sosyal hizmet uzmanı vb.) duygusal emek sürekli devrede.
Hochschild’in (1983) tanımına göre duygusal emek, kişinin kendi duygularını bastırarak rolün gerektirdiği duyguları göstermesidir. Yani “üzgün olsan bile gülümsemek”…
Bu durum uzun vadede ruhsal bir borç yaratır. Ve o borcun faizi, tükenmişliktir.
Belirtileri Nelerdir?
Duygusal tükenmişlik, bir günde ortaya çıkmaz; sessizce büyür.
Belki sende de bu belirtiler vardır:
- Sabah uyanınca içinden hiçbir şey yapmak gelmiyor.
- Eskiden keyif aldığın şeyler artık anlamsız.
- Duygusal olarak düzleşmiş hissediyorsun: ne çok mutlu, ne çok üzgün.
- İnsanlarla iletişim kurmak zor geliyor.
- “Artık kendim gibi hissetmiyorum” diyorsun.
Bu belirtiler, ruhun “artık biraz dur” dediği andır aslında.
Ne Yapabilirsin?
Duygusal tükenmişlik, sadece “dinlenerek” geçmez. Çünkü bu bir enerji değil, anlam yitimidir.
Yeniden canlanmak için anlamı ve sınırlarını yeniden tanımlaman gerekir.
- Kendine dürüst ol.
“İyi değilim” diyebilmek bir güç göstergesidir.
Tükenmişlik, zayıflık değil; uzun süre güçlü kalmaya çalışmanın bedelidir.
- Duygusal sınır koy.
Herkese yetmeye çalışmak, en sonunda kendine yetememektir.
“Hayır” demek kendini korumaktır.
- Yavaşla.
Ruh iyileşmeyi aceleyle değil, sessizlikle yapar.
Gün içinde kendine küçük “nefes alanları” yarat.
- Profesyonel destek al.
Bazen bir başkası, yani bir psikoterapist, duygularının içinden çıkmanı kolaylaştırabilir.
Çünkü tükenmişlik çoğu zaman konuşulmayan duyguların birikimidir.
Duygusal tükenmişlik, hayatın seni “yeniden düşünmeye” davet ettiği bir duraktır.
Bazen tamamen sönmek, yeniden yanabilmek için gereklidir.
Bu süreçte kendine şefkatli davran, çünkü duygusal tükenmişlik; içsel kaynaklarının bittiği değil, yeniden inşa edilmesi gereken bir noktadır.
Unutma:
Tükenmek, kötü bir şey değildir.
Çünkü tükenmek, bir zamanlar çok derinden hissettiğinin kanıtıdır.
Eğer bu yazıyı okurken kendinde benzer duygular fark ettiysen, bu farkındalık bile bir başlangıçtır.
Gerekirse bir profesyonelden destek almaktan çekinme; bazen ruhun ihtiyacı sadece “anlaşılmak”tır.
